Ang Anatomiya sa Tinguha

<!– @page { size: 8.5in 11in; margin: 0.79in } P { margin-bottom: 0.08in } —

Tungod kay gipanitan si Hernan sa kalaban, wala na siya’y makit-an nga makig-uban pa kaniya ug dugay. Ang mga nars tungod kay katungdanan gayud nila, mao ginatan-aw siya matag karon og unya, ug usahay ang duktor, apan dili jud ang ubang pasyente ug labaw ang iyang asawa ug mga anak. Wala na’y mas momaayo pa niani kay siya karne. Mao na adunay siya’y labihan ug kinaiyahong tinguha nga angkunon ug bisang kinsa man.

Magalakaw na siya sa pasilyo sa iyang pinanitang tiil, nga nagabilin ug mga dugoong lakra sa salug, sa iyang pagpangita ug mohigugma kaniya.

“Dili ka dapat diri,” ingon sa nars. Ug mihisgut og usab apan paagi sa maloluy-ong tono, ”Ginahugaw man nimo ang salug,Hernan.”

“Gusto ko pangga-on og usa ka tawo,” matud ni Hernan, “ tawo man sab ko. Kapareha ra man ta.”

Apan kabalo siya nga dili sila magkapareha. Siya ang ginatawag sa tanan nga santa, lahi ra sila.

“Ngano dili na lang man ikaw?” ingon ni Hernan.

Samtang ginapahiran sa santa ang iyang mga bagtak ug blood retardant, kini bag-ong kamugnaan nga nagabuhi kang Hernan. Usa sa mga bag-ong kaplagan sa medisina nga milabas atol sa gera.

“Dili ako ang napili,” tubag kaniya, “Naa ko’y panit.”

“Dili,” ingon ni Hernan, “ Ngano dili na lang man ikaw ang mohigugma nako, moangkon nako? Naa pud ko’y mga gusto sama sa uban.”

Kini gihunahuna sa santa samtang gapahid sa mga bagtak ug lapalapa ni Hernan.

“Wala ko’y mga tinguha,” ingon niya, “ o bisa’g isa. Pareha ra na sila.”

Gitan-aw niya ang iyang mapalanggaong nawong. Dili kini gwapa apan malasanta.

“ Musugot ka?” pangutana ni Hernan.

“Kung mahibaw-an nako kung kinahanglanon,” tubag kaniya.

Dili pinili si Hernan sa kalaban, nasakpan lang siya nga gatulogsa iyang pahuwayanan. Mga upat ka tawo ang midagit kaniya, mahadlukon ug masundlonon, tungod gimandu-an sila nga padal-on og kalaban aron magsilbi nga ehemplo sa pagabuhaton sa mga magapil-apil sa gubot.

Giguyod nila si Hernan sa may linya ug gipadagan siya’g duha ka kilometro paadto sa payag sa heneral samtang nakahigot iyang mga kamut sa iyang likud.

Gipalabas na sa heneral ang mga gwardya tungod kay nalingaw siya kang Hernan. Gitanggal niya ang tali sa mga siko ni Hernan ug gibuy-an ang iyang mga kamut. Unya hinay-hinay niya nga gipahangad ang nawong ni Hernan aron mahayagan ug gitan-aw niya kini. Gihalukan niya si Hernan sa may kilay ug sa aping ug hangtud sa ngabil. Gitutukan niya ug taman ug dugay ang mga mata ni Hernan hantud nakit-an niya ang iyang kaugalingon repleksyon didto. Gisubay niya ang kilay ni Hernan gamit ang iyang tudlo. “Kaanindut nga panagway,” matud niya sa sariling lengwahe. Mahinay niya nga giduot ang iyang palad sa agtang ni Hernan, sa iyang aping, sa iyang panga. Iyang gitiman-an ang porma sa ngabil ni Hernan, ang porma sa kinataw-an niya, ang suwang. Gituki sa heneral pagmaayo ang iyang nawong. Pagkahuman naa siya’y gibuhat sa ubos, mao sa kabuntagon sa dihang ipadala na si Henan sa panitanan, giingnan niya ang mga armadong mga sundalo, “Mura ra nako siya’g anak, ayaw ninyo labuta ang kana og kini nga parte.”

Ang poste kung asa siya dalaon naa sa tunga sa may linya sa mga barbed wire na pipila pud ka metro ang kalayon sa tirahnan ug baril. Naay loudspeaker ang gipatindug aron ipadayag ang balita. “Mao kini ang mahitabo sa mga maglabut-labot. Wala’y si kinsa man ang pasayloon.” Unya ang mga tropa na naa sa kada kilid gamit ilang binoculars nagtan-aw sa gibuhat sa kalaban sa lawas ni Hernan, wa’y labot ang giingon sa heneral- ang nawong ug pagkalalaki. Eksperiensadong mga tawo ang mipanit kaniya, gihalay nga wala’y ulo ang iyang panit sa may barbed wire. Gipasagdaan nila si Hernan sa yuta kung asa siya mamatay.

Gisalba siya taud-taod na sa udto kay kalit miatras sa wa hibal-i nga rason ang mga kalaban.

Si Hernan gihatagan ug paunang tambal sa field unit, human mabuhat ang tanan para niya, gidala nila siya sa vet’s hospital. Di bale ngadto, ingon nila sa usa’g-usa, asikasohon siya didto sa santa.

Mga tauran pa una misugot ang santa. Taud-taud pa nga miingon siya nga o pinanggaon siya niya.

“Ayaw lang ko pinanga-a, angkuna pud ko.”

“ Natural lang nga adunay pagdili” tubag sa santa, “ Naa pu’y mga personal nga kalahian,” duggang niya,”Kinahanglan maantoson ka kanako.”

“perosuma nga ikaw ang santa,” ingon ni Hernan.

Mao nga mihigda ang santa uban kaniya sa dugoon nga higdaan ug nakatagamtam siya ug labing katagbawan sa paggakos niya sa gamay nga babaye. Gihalukan niya ang santa ug nabati niya nga mibata siya ug namahimong buo usab ang iyang pagkatawo. Wala siya gimingaw sa iyang asawa ug mga anak. Wala siya gimingaw sa iyang panit.

Gibuhat sa Santa ang tanang anggayng buhaton. Gi-ingnan niya si Hernan nga pagkagwapo niya ug nga labi ang kalipay nga nahatag niya kaniya. Gihikap niya si Hernan kung asa niya gusto. Gi-ingnang niya si Hernan nga siya ang iyang tibuok kinabuhi, ang iyang takus para niya. Sa dihang gipukaw ni Hernan ang santa aron tambalan ang dugo, miingon kini nga gikinahanglan siya niya, nga dili siya mabuhi kung wala siya.

Nahitabo kini sa pipila pa ka adlaw.

Nahuman na ang gira ug ang nagdumala nga mga pwersa sa mga sundalo. Ang nagdestino pagka-mayor ang heneral. Nagdesisyon na siya nga modagan pagka-senador mao gusto niya nga dili na tuki-tukion ang iyahang kaagi. Nagsulat siya kang Hernan ug gipahatud kini pinaagi sa mga tighatud ug tambal sa mga ospital.

“Mura ra ka’g akoang anak,” ingon niya. “Kadtong gibuhat namo sa gira mao ang angayng pagabuhaton. Dili namo pinili ang gubot ug pangpandaut. Sakto ra ang akong gibuhat.”

“Nahigugma ko ug gigugma sab,” ingon ni Hernan, “Apan ngano dili man kini husto alang kanako?”

Ang santa nagapahid kaniya ug blood retardant.

“ Wala man gyu’y husto,” tubag niya kang Hernan.

“Nahigugma ko pero wala ko nahupot sa gugma. Gusto ko magakos nimo, malibutan nimo. Dili nako kaya isulti. Apan nakasabot ka ba?”

“Gusto nimo maangkun,” tubag kaniya.

“Gusto ko masulod nimo.”

Mao nagpadayon sila og, paghilawas apan pagkahuman miingon si Hernan, “Wala ko matagbaw. Metapora ra kadto siya sa tinuod kong tinguha.”

Ang heneral ang napili alang senador ug gihimo pud siyang tagadumala sa nuclear-arms nga panag-uban.. Apan lain iyang pamati. Ug dili pud siya nagatulog ug tarong

Gisuwatan niya si Hernan, “Makamata ko’s tungang gabie ug makit-an nako ang imong nawong sa akong atubangan. Mabati ko ang imong agtang sa akong mga palaran. Matagamtam nako ang imong gininhawa. Gibuhat lang nako ang angayng buhaton. Mura ra ka’g akong anak.”

“Kabalo nako sa akong gusto,” matud ni Hernan.

“Kung akong kaya, buhaton nako,” ingon sa santa.

“Gusto nako ang imong panit.”

Maung mihigda siya sa taas nga puting lamesa, gakurog samtang gibuhat ni Hernann ang unang hiwa. Iyang gihiwa ang may abagahan pababa sa mga braso’g pabalik, dayun sa kilid og sa mga paa hantud sa tiil. Wala niya mahuna-huna nga mas madugayan pa siya. Ang santa nanugnaw sa pagpilit sa panghiwa didtos’ iyang lawas ug dali siyang mibakhu pagkakita sa dugo, apan atong tungura gialsa na ni Hernan ang panit sa iyang duguong lawas, apan wala lang kini kaniya, mas nakuntento pa siya.

Wala labuta ni Hernan ang iyang nawong ug ang parte sa iyang pagkababaye.

Gilabas ni Hernan ang panit aron ma-uga, ug samtang gahulat, iyang gipahiran ug blood retardant ang karneng lawas sa santa. Iyang gihunghungan kini ug gagmayng istoryang gugma’g pasalamat og tinguha kaniya. Mingkatawa kini apan wala miistorya.

Modagan pa ug semana una niya masuot ang panit sa babaye.

Nagbuhat ug pinakaulahing suwat ang heneral kang Hernan. “Dili na nako kaya. Imoha na kong naangkon.”

Gisuot ni Hernan ang panit sa santa. Sakto ra kaayo ang iyang gibiling hiniwaan alang sa iyang mga parte niyas’ lawas. Milakaw siya sa pasilyo ug mao ra tong taknaa nga wala na siya’y gibilin nga lakra. Gitan-aw niya ang iyang sarili sa samin ug giganahan siya sa iyang nakit-an. Iyang gigunitan ang iyang mga totoy ug ang iyang tiyan, ingun sab ang iyang pa-a ug wala na nagkadugo ang iyang mga kamut.

“Daghang salamat” ingon niya sa santa, “Nahitabo na ang gusto sa akong kasinkasing. Naa na ko sulod nimo. Imo na kong naangkon.”

Ug sa kagabhi-on, iyang gihawgkan ang santa sa kilay, sa aping, ug dayun na sa ngabil niani.Iyang gitutukan ug dugay ang iayng mga mata. Iyang gisubay ang linya sa iyang kilay sa gamit ang tudlo. “Pagkaanindut nga nawong,” ingon ni Hernan. Mahinay niya nga giduot ang iyang palad sa agtang sa santa, sa iyang aping, sa iyang panga. Iyang gitiman-an ang porma sa ngabil sa santa.

Unya si Hernan, gigugma ug kadtong desperado nga maangkun, nagatan-aw og taman sa berde ug mapinangaong mga mata sa santa, nakit-an nga wala’y mahitabo na pag-angkon, naa lay tinguha. Iyang gitanggal ang wa’y sulod nga panit ug mihilak.

Advertisements

5 thoughts on “Ang Anatomiya sa Tinguha

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s